Sömek Ne Demek TDK?
Bugün, Türk Dil Kurumu’nun (TDK) sözlüğünde yer alan ve sıklıkla duyduğumuz kelimelerden biriyle ilgili biraz tartışma yaratmak istiyorum: Sömek. Birçoğumuzun belki de duyduğunda “ne demek ki bu?” diye düşündüğü bir kelime… Ama işin aslı, aslında sömek kelimesinin Türkçemizde ne kadar yer edinmiş olduğuna bakarak, dilin evrimi üzerine de ciddi sorular sormamız gerektiğini gösteriyor.
Sömek Kelimesinin Tanımı: TDK’ye Göre
TDK’ye göre “sömek”, bir şeyi ya da birini “aşağılamak, küçük düşürmek” anlamına gelir. Yani, temelde bir tür hakaret, aşağılama hareketini anlatan bir kelime. Sosyal medyada, özellikle de gençler arasında sıkça duyduğumuz ve kullandığımız kelimelerden biri olan sömek, aslında dilimize halk arasında yaygın bir şekilde girmiş. Peki, bu kelimeyi biz nasıl kullanıyoruz? Türk Dil Kurumu’nun tanımından bu kadar uzaklaşan bir şekilde mi?
Sevdiğim Yönü: Dilin Evrimi ve Yerel Halk Dilinin Gücü
Şimdi, her ne kadar bu kelimeyi eleştiriyor olsam da, bir şey kabul ediyorum: Dil, canlı bir varlık gibi evrilir. Bugün sömek kelimesi aslında halk dilinin bir yansımasıdır. Belki de “sömek” aslında eski Türkçede de bir anlam taşıyan ve zamanla halk arasında farklı bir boyut kazanan bir kelime olabilir. Eğer dilin evriminden söz ediyorsak, kelimelerin anlamları da sürekli değişiyor, gelişiyor. Bu açıdan bakıldığında, “sömek” kelimesinin halk arasında benimsenmesi gayet doğal ve bir bakıma da dilin gelişimine katkı sağlıyor.
Ancak işin içine başka bir şey giriyor: Bu kelimenin yaygınlaşması, dilin evriminden daha çok, sosyal medyanın hızla yayılan kültürünün bir yansıması gibi gözüküyor. “Herkes birbirini söverken bu kelime de gündelik dile yerleşmiş” diyebilirim. Ama bu evrim, bir noktada dilin özünden uzaklaşmak anlamına gelebilir. Yani, bir kelimenin halk arasında kullanımının artması, onun ne kadar “doğru” bir kelime olduğu ile doğru orantılı olmayabilir. Öyle değil mi?
Sevmediğim Yönü: Aşağılama Kültürünün Yaygınlaşması
İşte, burada tam olarak bence bir problem başlıyor. Sömek, bir kelime olarak, günümüz Türkçesinde aslında önemli bir problemi simgeliyor: Aşağılama ve hakaret kültürü. Elbette ki dilin evrimiyle birlikte bazı kelimeler zamanla sosyal yapılarımıza etki edebilir, ama bu kelimenin kökenindeki anlamı biraz düşünmek lazım. Ne zaman, neden ve hangi koşullarda birini “sömek” gerekliliği ortaya çıkıyor?
Sosyal medya, hepimizin bildiği gibi, birbirine çok kolay hakaret edebildiğimiz bir platforma dönüştü. Birisiyle fikir ayrılığına düştüğümüzde, hemen bu kelime devreye giriyor. Karşındaki insanı “sövmek”, eleştiri yapmanın en kolay yolu gibi görünmeye başladı. Ama burada, düşünceyi ifade etme yerine, karşındakini küçümseme ve ona hakaret etme kültürü yayılıyor. Oysa, daha sağlıklı bir tartışma dili benimsemek, fikirler arasında mesafeyi kaldırmak gerekmez miydi?
Sömek: Fikirlerin Gerçek Yansıması mı, Yoksa Düşüncesizlik mi?
Bir soru daha var: Sömek kelimesini kullanırken gerçekten amacımız sadece birini küçük düşürmek mi? Bu kelime bazen öyle bir hal alıyor ki, “sövdükçe değer kazanır gibi” bir algı oluşuyor. Birini sövmek, güç gösterisi gibi görülebiliyor. Ama bunu yaparken neyi kaybettiğimizi hiç düşündük mü? Dil ve iletişim arasında sağlam bir bağ kurmak yerine, çok kolay bir yol seçmek, karşımdakini küçümsemek ve sonra “sadece şaka yapıyordum” demek, durumu ne kadar sağlıklı kılar?
Tabii ki, bazen şaka yollu, arkadaşça atılan küçük sarkastik ifadeler hoşgörüyle karşılanabilir. Ama işin ciddiyeti artmaya başladığında ve sürekli olarak birini aşağılamak gündeme geldiğinde, bu kelimenin toplumda nasıl bir yankı uyandırdığı ve ne tür bir kültüre hizmet ettiği sorusunu sormak gerekiyor.
Sömek ve Dilin Sorumluluğu
Sonuçta, sömek, sadece gündelik dilin bir yansıması değil, aynı zamanda bir dilin, toplumun, kültürün nasıl şekillendiğinin de bir göstergesidir. Sömek kelimesi ne kadar hoşumuza gitmese de, gerçekte bu kelimenin yaygınlaşması, insanların tartışma biçimlerini nasıl daha sert ve kırıcı hale getirdiğini gösteriyor. Bu kelimeyi kullanırken belki de biraz durup düşünmeliyiz. Çünkü dilin ne kadar güçlü bir araç olduğunu hepimiz biliyoruz.
Sömek, bir kelime olarak dilimize yerleşmiş olabilir, ancak bu dilin nereye evrileceğini sadece kelimelere bakarak değil, toplumun genel tutumlarına bakarak anlayabiliriz. Sömek, dilin evrimi açısından ilginç bir örnek olabilir, fakat daha fazla düşünce ve anlayış barındıran kelimelere ihtiyacımız var.
Sizce de her şeyin başı, daha saygılı bir dil kullanmak değil mi?