Yangın tesisatı boru çapları kaç mm küçük olamaz ?

Yangın Tesisatı Boru Çapları Kaç mm’den Küçük Olamaz? Tarihsel Arka Plan, Güncel Standartlar ve Akademik Tartışmalar

Yangın güvenliği tarihinin satır aralarında, boru çapları yalnızca bir mühendislik rakamı değildir; iktidarın kamudan özele devrettiği sorumlulukların ve şehirciliğin evriminin izlerini taşır. Sanayi devriminden itibaren kentler büyüdükçe, yangınla mücadele “itfaiye tulumbası”ndan standartlı sulu söndürme sistemlerine dönüştü. Bugün “Yangın tesisatı boru çapları kaç mm küçük olamaz?” sorusunu sorarken, aslında yönetmelik, standart ve hidrolik hesap üçgenindeki tarihsel birikimi de tartıyoruz.

—

Önce Çerçeve: Tek Bir “Sihirli Rakam” Yok, Alt Sistemlere Göre Alt Sınırlar Var

Yangın tesisatı tekil bir sistem değildir; hidrant, sprinkler, standpipe (yangın merdiveni/düşey kolon) ve yangın dolabı gibi alt sistemlerden oluşur. Bu nedenle “en küçük boru çapı” alt sisteme ve standarda göre değişir. Türkiye’de uygulamanın çatısı, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) ve buna eşlik eden TS/EN standartlarıdır; uluslararası uygulamalarda NFPA standartları referans alınır. BYKHY’nin güncel yorum kılavuzu ve metni, tasarımda standarda uygunluğu ve hidrolik hesabı esas gösterir. [1]

—

Hidrant Hattı: Ring Yoksa En Az 100 mm

Sahada en net alt sınır hidrant borulamasında karşımıza çıkar. Dış hidrant sistemine su sağlayan boru donanımında ring (halka) yoksa, kullanılabilecek en düşük boru çapı 100 mm olarak uygulanır; bunun üzerine hidrolik hesap yapılır. Bu sınır, uygulama notları ve sektör kılavuzlarında BYKHY’ye dayandırılarak tekrarlanır. [2]

Bu not önemli: Ring sistemine geçildiğinde hidrolik koşullar ve debi-güzergâh dağılımı değişir; çap optimizasyonu farklılaşır. Ancak ring yoksa 100 mm’nin altı sahada “kırmızı çizgi”dir.

—

Standpipe (Düşey Kolon) – NFPA 14’e Göre Alt Sınırlar

Standpipe sistemleri (merdiven kovasında/şaftta yükselen yangın su kolonları) için NFPA 14 minimum çapları açıkça koyar:

– Sınıf I ve Sınıf III standpipe’lar: En az 4 inç (100 mm)

– Kombine sistem standpipe’lar (sprinkler + standpipe): En az 6 inç (150 mm)

Bu değerler, sistemin otomatik/manuel sınıflandırması ve hidrolik tasarım varsayımlarıyla birlikte yorumlanır. [3]

—

Sprinkler Sistemi – EN 12845 ve “Hidrolik Hesap” Gerçeği

Sprinkler tarafında TS EN 12845 (EN 12845:2015+A1:2019) tasarımı hidrolik hesapla yönlendirir; bu nedenle “tüm şebeke için tek bir minimum çap”tan söz etmek genellikle yanlıştır. Standardın metninde doğrudan “şebeke için X mm’den küçük olamaz” gibi evrensel bir kural yerine, boru çapını debi, basınç, hız sınırları ve koruma sınıfı belirler. Ayrıca EN 12845, sprinkler başlıklarının doğrudan bağlanacağı boru çaplarına ilişkin sınırlayıcı hükümler ve akış yönünde çap küçülmesi prensipleri gibi bağlantı ayrıntıları içerir (örn. belirli başlıkların belirli çaplardan daha büyük borulara doğrudan bağlanmaması gerektiği). Bu, şebekeyi değil, bağlantı detaylarını sınırlar. [4]

Türkiye’de yönetmelik uygulamasında da boru çapı seçiminin hidrolik hesapla yapılması gerektiği teknik literatürde açık şekilde vurgulanır. [5]

> Kısacası: Sprinkler şebekesinde “tüm hat için asgari 100 mm” gibi bir genel kural yoktur; hidrolik hesap ana belirleyicidir. Ancak pompa emişi, kolektör ve ana dağıtım gibi kritik hatlarda debi-hız sınırları pratikte sizi çoğu kez DN100 ve üzeri çaplara taşır (ör. maksimum hız sınırlamaları üzerinden yapılan mühendislik notları). [6]

—

Yangın Dolabı ve TS EN 671 Serisi: Hortum Çapları ≠ Boru Çapları

Yangın dolaplarında sıklıkla 25 mm yarı sert hortum veya 45–50 mm yassı hortum gibi hortum çapları konuşulur; bunlar boru çapı alt sınırı değildir. TS EN 671-1/2 ekipmanın performans ve hortum boyutlarını tarif eder; tesisat boru çapı ise yine tasarım debisi/basıncı ve hidrolik hesapla belirlenir. Dolayısıyla “yangın dolabı olduğuna göre boru şu mm’den küçük olamaz” gibi doğrudan bir genelleme yapmak hatalıdır. [7]

—

Akademik ve Uygulama Tartışmaları: Neden Bu Kadar Farklı Rakam Dolaşıyor?

– Standart farklılıkları: EN 12845 ile NFPA 13/14 arasında metodoloji ve terminoloji farkları, sahada “asgari çap” algısını değiştirir. Türkiye’de 2007’den itibaren TS EN 12845’in zorunlu tasarım standardı olarak adres gösterilmesi, projelendirmede NFPA alışkanlıklarıyla kesişen/çatışan bir dönem doğurmuştur. [8]

– Hidrolik yaklaşım vs. tablo yaklaşımı: Eski “pipe schedule” gelenekleri minimum çap beklentisi yaratırken, çağdaş uygulamada hidrolik hesap öne çıkar; boru hız limitleri (ör. pompa emişinde düşük hız) ve eş zamanlı çalışma senaryoları çapı belirler. [9]

– Yerel idare koşulları: İdare (itfaiye) şartnameleri, işletme riski ve bakım koşulları dikkate alınarak asgari çapları yerel olarak yükseltebilir; bu da sahadaki “duyduğum rakam” çeşitliliğini artırır. (Bkz. BYKHY uygulama kılavuzu ve idari rehberler.) [1]

—

Özet Cevap Kartı (Alt Sistemlere Göre)

– Hidrant besleme hattı (ring yoksa): 100 mm’den küçük olamaz; üzerine hidrolik hesap yapılır. [2]

– Standpipe düşey kolon (NFPA 14):

– Sınıf I & III: ≥100 mm

– Kombine sistem: ≥150 mm. [3]

– Sprinkler şebekesi (EN 12845): Genel bir “tek minimum çap” kuralı yoktur; çap, hidrolik hesap, hız/debi sınırları ve bağlantı kısıtlarıyla belirlenir (bağlantı çaplarına dair sınırlayıcı hükümler vardır). [4]

– Yangın dolabı (TS EN 671-1/2): Hortum çapları ekipman standardıdır; boru çapı hidrolik olarak tayin edilir. [7]

—

Sonuç: Doğru Soru “Kaç mm?” Değil, “Hangi Alt Sistem ve Hangi Hidrolik Koşul?”

Bir yangın tesisatının güvenliği, tek bir alt sınır rakamından çok, standarta uyum + hidrolik tasarım + yerel idare onayı üçlüsüne dayanır. Hidrant hattında 100 mm (ring yoksa) ve standpipe’ta 100/150 mm (NFPA 14 sınıfına göre) net alt sınırlar varken, sprinkler şebekesi için hidrolik hesap asıldır; pratikte ana hatlar çoğu kez DN100 ve üzerine çıkar. Böylece tasarım, “minimumu tutturmak”tan öte, yangın anında sürdürülebilir debi ve basıncı garanti etmeye yönelir. [2]

—

Kaynaklar

– BYKHY Uygulama Kılavuzu (Aralık 2024) ve ilgili yönetmelik metinleri. :contentReference[oaicite:15]{index=15}

– NFPA 14 – Standpipe sistemleri için minimum çap hükümleri ve teknik notlar. :contentReference[oaicite:16]{index=16}

– EN 12845:2015+A1:2019 – Sprinkler sistemlerinde hidrolik prensipler ve bağlantı sınırlamaları. :contentReference[oaicite:17]{index=17}

– Hidrant sisteminde ring yoksa en az 100 mm uygulaması (saha kılavuzları ve BYKHY pratiği). :contentReference[oaicite:18]{index=18}

SEO notu: yangın tesisatı boru çapı, hidrant hattı minimum çap, standpipe minimum 100 mm, EN 12845 hidrolik hesap gibi anahtar ifadeler, konuyu arayan okuyucular için görünürlüğü artırır.

—

Sources:

[1]: https://webdosya.csb.gov.tr/db/meslekihizmetler/haberler/b-nalarin-yangin-korunmasi-hakkinda-yonetmel-k-kilavuzu-20250424095505.pdf?utm_source=chatgpt.com “BİNALARIN YANGINDAN KORUNMASI HAKKINDA YÖNETMEL”

[2]: https://www.vinzo.com.tr/wp-content/uploads/2021/02/Bina-Disi-Yangin-Hidrant-Sistemleri-1.pdf?utm_source=chatgpt.com “Bina Dışı Yangın Hidrant Sistemleri – Vinzo”

[3]: https://firesolution.id/fire-solutions/fire-hydrant-system/nfpa-14-standard-for-the-installation-of-standpipe-and-hose-systems-chapter-7?utm_source=chatgpt.com “NFPA® 14 Standard for the Installation of Standpipe and Hose Systems …”

[4]: https://www.normsplash.com/Samples/BSI/111162892/BS-EN-12845-2015-A1-2019-en-2.pdf?utm_source=chatgpt.com “BS EN 12845:2015+A1:2019 – normsplash.com”

[5]: https://normteknik.com.tr/application/files/9516/6817/3066/2952017135724.Dosya.pdf?utmsource=chatgpt.com “TÜYAKkitap_220409.pdf – Norm Teknik”

[6]: https://www.kutmankaplan.net/2025/04/ts-en-12845e-gore-yangn-sondurme.html?utm_source=chatgpt.com “TS EN 12845’e Göre Yangın Söndürme Sistemlerinden Teknik Notlar”

[7]: https://www.accofire.com/blog/yangin-dolabi-standartlari-nelerdir-yeni-2025/?utm_source=chatgpt.com “Yangın Dolabı Standartları Nelerdir? Yeni 2025 – Acco Fire Solutions”

[8]: https://aspek.com.tr/blog/71/nfpa-13-ve-en-12845-standartlarinin-karsilastirilmasi?utm_source=chatgpt.com “NFPA 13 ve EN 12845 Standartlarının Karşılaştırılması”

[9]: https://www.fps-eg.com/2019/11/pipe-schedule-method-for-firefighting.html?utm_source=chatgpt.com “Pipe Schedule Method for Firefighting Sprinkler System”